چکیده:
موضوع کميت و کيفيت تجلي هويت اسلامي در معماري دوران اسلامي از مباحثي است که پيرامون آن افتراق نظر زيادي ميان انديشه مندان وجود دارد. برخي به بازتاب حداکثري محتواي اسلامي در آثار معماري اين دوره اعتقاد دارند. در مقابل، برخي ديگر انعکاس حداقلي هويت اسلامي و نفي وجود هر نوع رابطه بين محتواي دين و اين آثار را بيان مي کنند. در اين مقاله نظريه سومي در اين خصوص ارائه مي گردد که اساس آن، اعتقاد به تجلي نسبي محتوا و هويت اسلامي در صورت و کالبد معماري دوره اسلامي به عنوان اصلي منطقي است. مقاله، اين اصل بنيادي را مطرح مي نمايد که اسلام به عنوان مکتبي فکري و اعتقادي، حقايقي مفهومي را در حوزه هنر مطرح کرده که در ايده ها و ايده آل هاي هنرمندان و معماران انعکاس يافته است. اين حقايق بنيادي و ثابت مي توانند طي فرايندي معين با اجتهاد خلاقانه هنرمندان در هزاران پديده به صورت نسبي تجلي نمايند. در اين مقاله، ضمن اتخاذ رويکردي تاريخي – تفسيري، با بهره گيري توامان از روش استدلالي – منطقي و بر پايه متون مستند ديني به اثبات اين مدعا خواهيم پرداخت. پايه اساسي در اثبات اين نظريه، اصل تفکيک گزاره هاي نظري، عملي و مصاديق در حکمت اسلامي است که تبيين خواهد شد.
